Pesa ni nini, na kwa nini Bitcoin ipo

Mama Wanjiru anauza mboga sokoni. Kwa miaka mingi ameweka akiba yake kwenye kibubu chini ya kitanda, kisha kwenye M-Pesa, kisha kwenye SACCO. Kila mara alimwamini mtu: kibubu kibaki kimefichwa, Safaricom itunze rekodi zake, SACCO ibaki mwaminifu. Uaminifu huo ndio hadithi ya pesa.

Kazi tatu za pesa

Kitu chochote kinachotumika kama pesa hufanya kazi tatu:

1. Chombo cha kubadilishana. Unaweza kukibadilisha kwa bidhaa na huduma. Muuza nyanya anakikubali.
2. Hifadhi ya thamani. Unaweza kukiweka na bado ukanunua kitu nacho baadaye.
3. Kipimo cha thamani. Bei hupimwa kwacho: "fungu la sukuma ni shilingi 20".

Ng'ombe, chumvi na makombe yamewahi kuwa pesa. Yalifanya kazi hadi yalipokuwa magumu kubeba, kugawanya au kutunza.

Nani anadhibiti shilingi

Benki Kuu ya Kenya hutoa shilingi na huamua kiasi chake. Benki na M-Pesa hutunza rekodi za nani anamiliki nini. Siku nyingi hii inafanya kazi vizuri, lakini ina maana taasisi chache zinaweza kuzuia akaunti, kurudisha malipo au kuunda pesa zaidi. Kwa muda bei hupanda, kwa hiyo shilingi 1,000 zinanunua kidogo kuliko zilivyonunua miaka kumi iliyopita. Huo ndio mfumuko wa bei.

Bitcoin inabadilisha nini

Bitcoin ni pesa ambayo haitolewi na kampuni wala serikali moja. Sheria zake zimeandikwa kwenye programu huria ambayo yeyote anaweza kusoma:

• Bitcoin takriban milioni 21 tu ndizo zitakazowahi kuwepo.
• Bitcoin mpya hutolewa kwa ratiba maalum ambayo hakuna anayeweza kuiharakisha.
• Maelfu ya kompyuta duniani, zinazoitwa nodi, kila moja hutunza nakala kamili ya daftari, yaani blockchain, na hukagua kila malipo dhidi ya sheria.

Mwaka 2008 mtu aliyetumia jina Satoshi Nakamoto alieleza haya katika waraka wa kurasa tisa. Lengo lilikuwa pesa ambayo watu wawili wanaweza kutumiana moja kwa moja, bila kuomba ruhusa ya benki.

Bitcoin haiahidi nini

Bitcoin si mpango wa kutajirika. Bei yake kwa shilingi hupanda na kushuka sana, kama somo linalofuata linavyoeleza. Jifunze inafundisha jinsi inavyofanya kazi ili ufanye maamuzi yako mwenyewe; haikuambii ununue nini.

Jaribu

Waulize watu watatu katika familia yako au chama chako maswali mawili, na uandike majibu yao:

1. Unaweka akiba yako wapi?
2. Nani angeweza kukuzuia kuitumia kesho?

Leta majibu hayo kwenye sehemu ya tafakari hapa chini.